یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های برخی از والدین لاغری کودکان است. کاهش وزن کودکان یا رشد نکردن به اندازه کافی، موضوع بسیار مهمی است و دلایل مختلفی هم دارد. گاهی اوقات، مشکلات گوارشی یا اختلالات تغذیه‌ای باعث بروز چنین وضعیتی می‌شوند. ابتلا به بیماری‌های مزمن یا اختلالات رشد هم از دلایل لاغری در کودکان هستند. کم شدن وزن کودکان موضوع مهمی است و باید با مراجعه به دکتر اطفال، پیگیری شود. با این حال، یادتان نرود که لاغری همیشه نشانه بیماری نیست و بسیاری از بچه‌ها، به دلایل ژنتیکی وزن کمتری دارند یا دیرتر رشد می‌کنند. استفاده از مکمل‌های غذایی، افزایش فعالیت بدنی، تغییر مناسب و معاینه فیزیکی بچه‌ها، برای کنترل اوضاع توصیه می‌شوند.
لاغرشدن یا کاهش وزن در کودکان
روند کلی تغییرات وزن کودک را زیر نظر بگیرید و بدانید که تغییرات این روند، موضوع مهم‌تری نسبت به کاهش وزن اوست. در واقع، اگر روند تغییرات رشد غیرعادی باشد، جای نگرانی بیشتری وجود دارد تا زمانی که کودکان وزن زیادی ندارند. به تناسب میان وزن و قد هم همیشه دقت کنید. هر کودک باید در تناسب با قد و شرایط بدنی‌اش، وزن اضافه کند. کاهش وزن همیشه جای نگرانی ندارد و در ضمن، لزوماً دلیلی بر بیماری یا وجود مشکل نیست. مثلاً در بسیاری از مواقع، مانند زمان راه‌افتادن، بچه‌ها فعال‌تر می‌شوند. در نتیجه، وزن خود را در اثر فعالیت بیشتر از دست می‌دهند. گاهی هم ممکن است که وزن کودکان نسبت به قدشان کاهش پیدا کند. در چنین وضعیتی هم همچنان می‌توانند با سرعت طبیعی (مناسب سن خود) به رشد ادامه دهند. حواستان به کاهش قابل توجه وزن هم باشد. اگر چنین تغییری را در بچه‌ها مشاهده کردید، برای درمان سریع لاغری کودکان به دکتر کودکان مراجعه کنید.
دلایل لاغری کودکان
پای دلایل مختلفی در لاغری کودکان به میان است. اگر همه‌چیز طبیعی است و پزشک اطفال هم مشکلی در وضعیت سلامتی کودک نمی‌بیند، نباید نگران باشید. اما در صورتی که وضعیت عمومی سلامت کودک مساعد نیست و آزمایش‌ها و روش‌های تشخیصی حکایت از اختلالی در رشد و سلامت دارند، باید مشکل را به‌دقت پیگیری کنید. در ادامه، به تعدادی از دلایل لاغری کودکان می‌پردازیم؛ باید بدانید که علت کم وزنی کودکان چیست.
دریافت‌نکردن کالری کافی
در ۹۰درصد موارد، کاهش وزن کودکان در نتیجه مصرف اندک کالری است. در واقع، کالری کافی به بدن آن‌ها وارد نمی‌شود. چنین وضعی در زمانی اتفاق می‌افتد که مثلاً کودک بی‌اشتهاست یا علاقه‌ای به خوردن غذا ندارد. باید ببینید که چه مشکلی مانع از دریافت کالری از سوی کودک می‌شود. ذائقه او را بشناسید و نیازهایش را در هر سن بدانید. برخی از نوزادان هم در ماه‌های اول، به اندازه کافی وزن نمی‌گیرند. علت این موضوع هم ناکافی‌بودن مقدار شیر مادر و مصرف شیر خشک است.
محدودیت غذایی
گاهی اوقات، ناآگاهی درباره مدیریت رژیم غذایی کودکان باعث می‌شود که کودک وزن نگیرد و لاغر شود. مثلاً شاید باید در شیوه درست‌کردن شیر خشک تجدید نظری صورت بگیرد. برخی از افراد با رقیق‌کردن بیش از حد شیر خشک، مانع از دریافت کالری از سوی کودکان می‌شوند. بعضی از بچه‌ها هم به علت ابتلا به برخی از بیماری‌ها، کالری کافی مصرف نمی‌کنند. اختلالات غذایی مانند بی‌اشتهایی عصبی از جمله این موارد است.
مشکلات بلع یا عصبی
کودکی که در فرایند بلع مشکل دارد یا به مشکلات عصبی مبتلاست، امکان دریافت کالری کافی ندارد. نیاز است که به تغذیه و شیوه غذاخوردن چنین بچه‌هایی بیشتر توجه شود، تا از کاهش وزن و لاغری آن‌ها جلوگیری شود. مشکلات مغزی یا مواردی مانند شکاف کام از دلایل چنین وضعیتی هستند. لاغری بیش از حد کودکان می‌تواند نتیجه ابتلا به مشکلاتی باشد که نیاز به درمان و کنترل جدی دارند.
تخصص اطفال، یکی از حوزه‌های پزشکی است که به سلامت و رشد کودکان اختصاص دارد. متخصص اطفال در زمینه تشخیص و درمان بیماری‌های شایع کودکان شامل بیماری‌های جسمی، عاطفی و رشدی آن‌ها تحت عنوان دوره‌های لازم دکتر کودکان آموزش دیده‌اند. دکتر اطفال از زمان تولد تا دوره بلوغ، به ارائه مراقبت‌های پزشکی لازم در مراحل رشد کودکان و درمان بیماری های شایع کودکان می‌پردازد. متخصص کودکان، در زمینه تغذیه صحیح کودکان، رشد، ایمنی، رفتار و سلامت روانی آن‌ها خدمات موردنیاز را به خانواده‌ها ارائه می‌دهد. این تخصص با همکاری دیگر تخصص‌های پزشکی، مانند فوق تخصص‌های آلرژی و ایمونولوژی، عفونت، ریه و اندوکرینولوژی، بهبود سلامت و رشد کودکان را تضمین می‌کند.
علائم همراه با لاغری در کودکان
دلایل مختلفی در لاغری کودکان نقش دارند. ابتلا به مشکلات مختلفی که باعث کاهش وزن بچه‌ها می‌شوند با نشانه‌ها و علامت‌های دیگری هم همراه هستند. از جمله علائم توأم با لاغری کودک باید به موارد زیر اشاره کنیم:
· خستگی
· رنگ‌پریدگی
· از دست‌دادن چربی روی گونه‌ها
· چین‌های شل پوست روی بازوها و ران‌ها
کودکانی که دچار لاغری‌اند، معمولاً کاهش اشتها دارند و مشکلاتی مانند اسهال و یبوست را هم تجربه می‌کنند. درد شکم، استفراغ، تب، تورم غدد لنفاوی یا مشکلات تنفسی هم از جمله نشانه‌های دیگری هستند که در برخی کودکان لاغر دیده می‌شوند.
تشخیص لاغری در کودکان
در صورتی که نگران لاغری کودکان هستید، باید به پزشک اطفال مراجع کنید. پزشکان با معاینه فیزیکی کودک و انجام آزمایش‌های لازم به ارزیابی دقیقی، درباره آن‌ها دست پیدا می‌کنند. متخصصان علائم کودک را می‌بینند و با در نظرگرفتن آن‌ها، دلیل لاغری را کشف می‌کنند. نمودار BMI هم به تشخیص وضعیت، کمک شایانی می‌کند. BMI به معنای شاخص توده بدنی است و برای تخمین میزان چربی بدن در بزرگسالان استفاده می‌شود. این شاخص را با استفاده از وزن و قد فرد محاسبه می‌کنند. BMI کمک می‌کند تا بفهمیم وزن کودک در محدوده طبیعی قرار دارد یا خیر.
ممکن است، آزمایش‌هایی برای بررسی کم‌خونی، وضعیت تغذیه و عملکرد کلیه‌ها هم تجویز شوند. در برخی موارد هم نیاز به انجام آزمایش‌هایی برای بررسی احتمال بیماری سلیاک، بیماری کرون یا کمبود آنزیم پانکراس وجود دارد. در صورت تشخیص بیماری سلیاک در کودک، تغییر به رژیم غذایی بدون گلوتن ضروری خواهد بود. کودکان مبتلا به اختلال عملکرد پانکراس هم احتمالاً به مکمل‌های آنزیم گوارشی نیاز دارند.
توصیه‌های تکمیلی برای مقابله با لاغری کودکان
برای اینکه بتوانید وضعیت وزن‌گیری کودک را تغییر دهید، حواستان به رعایت نکات و توصیه‌های زیر هم باشد. با کمی صرف وقت و برنامه‌ریزی برای کنترل تغذیه کودکان، سلامتی را به آن‌ها پیشکش خواهید کرد:
· ایجاد محیطی آرام و لذت‌بخش برای غذاخوردن
· تغییر بافت و طعم غذا برای افزایش اشتها
· کمک‌گرفتن از کودک در انتخاب غذا
· افزایش فعالیت بدنی مناسب
· پرهیز از تنبیه با غذا
مراجعه منظم به پزشک و چکاپ‌های دوره‌ای هم می‌توانند راهی برای شناسایی اوضاع سلامت کودکان باشند. پس آن‌ها را جدی بگیرید و به موقع، انجام دهید.
روش‌های پیشگیری لاغری کودکان
برای اینکه کودکتان وزن مناسبی داشته باشد، باید برنامه‌ای صحیح برای غذاخوردن او تدارک ببینید. هم به زمان و تعداد دفعات هر وعده غذایی دقت و هم از مواد مناسب و مقوی استفاده کنید. برای پیشگیری از لاغری بچه‌ها، حواستان به نکات زیر باشد و راه‌های افزایش وزن سریع کودکان را به خاطر بسپارید:
· از میوه‌ها، سبزیجات، غلات کامل، لبنیات و پروتئین‌ها در رژیم غذایی کودک استفاده کنید.
· حواستان به فواصل میان وعده‌های غذایی و نظم در تعیین ساعت آن‌ها باشد.
· از تنقلات سالم مانند میوه‌های خشک، آجیل و ماست میوه‌ای استفاده کنید.
· به کودکتان مقدار کافی آب بدهید و بدنش را هیدراته نگه دارید.
· تشویق کودک به بازی و ورزش منظم بسیار مهم است.
به کودکتان یاد بدهید که اهمیت تغذیه سالم زیاد است و عادت‌های سالم‌خوری را در او تقویت و نهادینه کنید.
مراجعه به پزشک مناسب برای درمان لاغری کودکان
عوارض کوتاه‌مدت و بلندمدت لاغری مانند ضعف سیستم ایمنی را جدی بگیرید. اگر به‌موقع، برای رسیدگی به لاغری کودکان اقدام نکنید، احتمال دارد که بدن او دچار آسیب‌های جدی شود. در پی ضعف بدن و دستگاه‌های مختلف از جمله سیستم عصبی، امکان بروز مشکلات یادگیری هم پیش می‌آید. برای پیشگیری لاغری کودکان به تغذیه او دقت کنید و حواستان به فعال نگه‌داشتن بچه هم باشد. کودک باید ورزش کند و فعالیت بدنی داشته باشد. با این روند، عوارض لاغری در کودکان از بین می‌روند. برای تشخیص کاهش وزن هم به پزشک اطفال در سایت دکتردکتر(https://drdr.ir/) مراجعه کنید. این پزشکان با انجام آزمایش‌های خون یا موارد دیگر، دلیل کاهش وزن کودکان را شناسایی می‌کنند. بعد از مشخص‌شدن علت کم شدن وزن کودکان هم به سراغ درمان بیماری‌های زمینه‌ای یا روش‌هایی مانند تغییر رژیم غذایی آن‌ها می‌روند.
دکتر کودکان وظیفه پیشگیری و درمان بیماری‌های کودکان و ارائه مراقبت‌های پیشگیرانه را بر عهده دارد. این متخصصان در زمینه‌های مختلفی از جمله بررسی‌های دوره‌ای سلامت کودک، مدیریت اختلالات رفتاری و یادگیری، تشخیص و درمان ناهنجاری‌های مادرزادی، اختلالات خواب کودک، واکسیناسیون، ارزیابی وزن و قد کودک و ارائه رفتار درمانی برای کودکان فعالیت می‌کنند.
دکتر متخصص اطفال با انجام معاینات دوره‌ای نوزاد به بررسی مراحل رشد و تکامل او پرداخته و همچنین مشاوره تغذیه‌ای را برای تغذیه سالم و مناسب شیرخواران ارائه می‌دهد. همچنین این پزشکان مسئولیت بررسی و درمان اختلالات رشد، تاخیر رشد، مشکلات مرتبط با بلوغ و حفظ سلامت نوجوانان را نیز بر عهده دارند. مشاوره پزشکی برای کودکان و نوجوانان نیز بخشی از خدماتی است که توسط متخصصان اطفال ارائه می‌شود.