واکسن کزاز چیست؟ موارد مصرف و عوارض آن چگونه است؟

 تزریق واکسن کزاز به منظور پیش‌گیری از بیماری کزاز و چند بیماری دیگر انجام می‌گیرد و یکی از مهم‌ترین واکسن‌های مورد استفاده در برنامه واکسیناسیون جهانی است. این واکسن، در اصل بدن را از سم باکتری کزاز محافظت می‌کند و دریافت آن برای تمام گروه‌های سنی ضروری است. با اینکه هدف از دریافت واکسن در تمام گروه‌های سنی یکی است؛ ولی ترکیبات واکسن کزاز کودکان با بزرگسالان تفاوت دارد.

واکسن کزاز کودکان، معمولاً به صورت واکسن سه‌گانه (DTP) ارائه‌ شده و به منظور ایمنی‌زایی بدن در برابر بیماری‌های دیفتری، کزاز و سیاه‌سرفه تزریق می‌شود. عوارض واکسن کزاز خفیف و موقت بوده و چندان آزاردهنده نیستند. برای مثال، درد در محل تزریق، تب خفیف و بی‌حالی عوارض واکسن کزاز را شامل می‌شوند.

واکسن کزاز چیست؟

واکسن کزاز، نوعی واکسن ترکیبی است که به منظور پیش‌گیری یا جلوگیری از ابتلا به بیماری کزاز و چند بیماری دیگر تزریق می‌شود. این واکسن، بدن کودکان و بزرگسالان را در برابر عفونت ناشی از باکتری کلستریدیوم تتانی محافظت می‌کند. باکتری کلستریدیوم تتانی، از طریق زخم‌های آلوده و باز به بدن انسان وارد شده و نوعی سم خطرناک تولید می‌کند. سم مذکور با آسیب به سیستم عصبی، موجب می‌شود که فرد نوعی اسپاسم عضلانی درد آور و خطرناکی را تجربه کند. ولی جای نگرانی نیست؛ چون در صورت تزریق به موقع واکسن، شما و کودکتان در برابر این باکتری و بیماری‌های احتمالی آن ایمن خواهید بود. برای دریافت دستورات تزریق واکسن بایستی به مراکز بهداشت مراجعه کنید.

بیماری کزاز، نوعی بیماری عجیب و در عین حال خطرناک است. در نتیجه، دریافت واکسن در دوره‌های مختلف زندگی،بسیار مهم است و افراد را از ابتلا به این بیماری در امان نگه می‌دارد.

عملکرد واکسن ترکیبی کزاز چگونه است؟ چه تاثیری دارد؟

واکسن ترکیبی کزاز، پس از تزریق سیستم ایمنی بدن را به منظور تولید پادتن‌ علیه سم باکتری کلستریدیوم تتانی تحریک می‌کند. سپس، پادتن‌ها ترشح می‌شوند و بدن برای مدتی در برابر سم مذکور ایمن خواهد بود. در نظر داشته باشید که واکسن کزاز، با عنوان یک واکسن غیرفعال شناخته می‌شود و حاوی باکتری زنده نیست. در اصل سم خنثی شده‌ای است که بدن انسان را از سم فعال باکتری مذکور محافظت می‌کند.

در بعضی موارد به منظور افزایش ایمنی واکسن، یکسری ادجوانت نیز به واکسن ترکیبی کزاز اضافه می‌شود. این ادجوانت‌ها تقویت‌‌کننده‌های واکسن کزاز نام دارند. تاثیر واکسن ترکیبی کزاز در برابر بیماری‌های کزاز، سیاه‌سرفه و دیفتری بسیار چشمگیر است. به‌اندازه‌ای که امروزه این بیماری‌ها در دسته بیماری‌های نادر قرار می‌گیرد.

سازمان بهداشت جهانی (WHO)، مدعی است که پیش از شروع واکسیناسیون عمومی، بیماری کزاز یکی از علل اصلی مرگ‌ومیر ناشی از عفونت‌های باکتریایی بود؛ حال‌آنکه با گسترش واکسیناسیون، آمار مرگ‌ومیر و اپیدمیولوژی ناشی از این بیماری به‌طور قابل توجهی کاهش یافته است.

دوره‌های زمانی و سنین تزریق واکسن ترکیبی کزاز

دریافت واکسن کزاز، در سنین مختلف و بر اساس برنامه‌ واکسیناسیون انجام می‌گیرد. یعنی، دوره‌های زمانی مشخصی برای تزریق این واکسن وجود دارد. زیرا ایمنی واکسن با گذشت زمان کاهش می‌یابد و افراد برای حفظ ایمنی خود، هرچند سال بکبار بایستی واکسن را دریافت کنند تا از ایمن‌سازی بدن خود مطمئن باشند. در حالت کلی، دوره‌های زمانی بر اساس سن، موارد زیر را شامل می‌شوند:

·         کودکان؛ واکسن ترکیبی کزاز، معمولاً به همراه واکسن‌های دیگر در برنامه واکسیناسیون کودکان قرار دارد. همانطور که گفتیم، اولین دوز در سن ۲ ماهگی، دوز دوم در ۴ ماهگی و دوز سوم در ۶ ماهگی تزریق می‌شود. سپس یک دوز تقویتی در سن ۱۵-۱۸ ماهگی و یک دوز دیگر نیز در سن ۴-۶ سالگی ارائه می‌شود.

·         بزرگسالان؛ پس از دریافت دوزهای اولیه، بزرگسالان باید هر ۱۰ سال یک بار دوز تقویتی کزاز (Td) را دریافت کنند. این دوزها به‌خصوص برای کسانی که در معرض خطر آسیب‌دیدگی هستند، یا در مشاغل پرخطر مشغولند اهمیت بیشتری دارد.

·         زنان باردار؛ در دوران بارداری، زنان بایستی دوز تقویتی واکسن ترکیبی کزاز را دریافت کنند. این دوز‌ها معمولاً در سه ماهه دوم بارداری تزریق می‌شوند تا پزشک از سلامت مادر و نوزاد مطمئن شود.

در صورت بروز زخم‌های عمیق یا آلوده، پزشکان ممکن است دوز تقویتی کزاز را به‌صورت فوری توصیه کنند. این دوز ممکن است به صورت آمپول سریع‌الاثر کزاز تجویز شود. در صورت بروز چنین موقعیت‌هایی احتمالاً زمان دریافت واکسن تغییر کند.

تخصص اطفال، یکی از حوزه‌های پزشکی است که به سلامت و رشد کودکان اختصاص دارد. متخصص اطفال در زمینه تشخیص و درمان بیماری‌های شایع کودکان شامل بیماری‌های جسمی، عاطفی و رشدی آن‌ها تحت عنوان دوره‌های لازم دکتر کودکان آموزش دیده‌اند. دکتر اطفال از زمان تولد تا دوره بلوغ، به ارائه مراقبت‌های پزشکی لازم در مراحل رشد کودکان و درمان بیماری های شایع کودکان می‌پردازد. متخصص کودکان، در زمینه تغذیه صحیح کودکان، رشد، ایمنی، رفتار و سلامت روانی آن‌ها خدمات موردنیاز را به خانواده‌ها ارائه می‌دهد. این تخصص با همکاری دیگر تخصص‌های پزشکی، مانند فوق تخصص‌های آلرژی و ایمونولوژی، عفونت، ریه و اندوکرینولوژی، بهبود سلامت و رشد کودکان را تضمین می‌کند.

واکسن کزاز در کودکان

تزریق واکسن کزاز برای نوزادان و کودکان ضروری است. واکسن ترکیبی کزاز در نوزادان و کودکان ترکیبی است و با نوع واکسن DTP (دیفتری، کزاز و سیاه‌سرفه) ارائه می‌شود. با اینکه ایمنی حاصل از این واکسن معمولاً برای مدت طولانی ادامه می‌یابد؛ اما به‌منظور حفظ ایمنی، تزریق دوزهای تقویتی در سنین بالاتر نیز لازم است. واکسن کزاز کودکان، معمولاً به‌صورت ایمن بوده و عوارض جانبی واکسن نیز بسیار خفیف است. برای مثال، نوزاد یا کودک بعد از تزریق تب خفیف دارد و خسته است. همچنین در محل تزریق احساس درد خواهد داشت. در صورت بروز علائم شدیدتر بایستی به دکتر اطفال مراجعه کنید.

تزریق واکسن کزاز در بزرگسالان

تزریق واکسن کزاز بزرگسالان، روشی مهم برای پیشگیری از کزاز در نظر گرفته می‌شود. پس از اتمام دوره اولیه واکسیناسیون در کودکان، بزرگسالان باید هر ۱۰ سال یک بار دوز تقویتی کزاز را دریافت کنند. این امر به‌ویژه برای افرادی که در مشاغل پرخطر یا در معرض زخم‌های عمیق هستند، اهمیت بیشتری دارد. همچنین در صورت بروز زخم‌های ناشی از تصادفات یا فعالیت‌های ورزشی، پزشکان ممکن است دوز تقویتی واکسن را تجویز کنند. تزریق واکسن ترکیبی کزاز در دوران بارداری نیز بسیار مهم است.

چه افرادی نباید واکسن کزاز بزنند؟

با اینکه واکسن کزاز برای بیشتر افراد ضروری است، اما برخی از افراد به دلیل ابتلا به بیماری‌های خاص یا حساسیت‌های خاص بهتر است واکسن کزاز را تزریق نکنند. موارد منع مصرف را بررسی می‌کنیم:

·         ابتلا به بیماری‌های حاد؛ افرادی که به بیماری‌های حاد مبتلا هستند یا تب شدید دارند، بایستی تزریق واکسن کزاز را به تاخیر بیندازند. وجود اختلال در عملکرد سیستم ایمنی یا ابتلا به سایر بیماری‌ها از این دست هستند.

·         حساسیت به مواد تشکیل‌دهنده واکسن؛ افرادی که نسبت به مواد تشکیل‌دهنده واکسن حساسیت دارند، بایستی از تزریق آن خودداری کنند. این حساسیت احتمالاً به مواد نگهدارنده یا خود سم کزاز مربوط است.

·         سابقه عوارض شدید؛ برخی افراد احتمالاً بعد از تزریق واکسن کزاز عوارض بسیار شدیدی را تجربه کنند. در این صورت، بهتر است پیش از دریافت دوز جدید واکسن با پزشک خود مشورت کنند.

در حالت کلی، پیش از تزریق واکسن کزاز بهتر است افراد با پزشک خود مشورت کنند و تمامی اطلاعات لازم را در مورد شرایط پزشکی و جسمانی خود با پزشک در میان بگذارند.

مراقبت‌های بعد از تزریق واکسن کزاز

اقدامات بعد از واکسن کزاز، به منظور پیش‌گیری از بروز عوارض و بهبود سریع انجام می‌گیرند. برای مثال استراحت کامل، از اولین اقدامات بعد از دریافت واکسن است. به طوری که بعد از تزریق، فرد بایستی برای مدت مشخصی استراحت کند و فعالیت‌های سنگین هم انجام ندهد. در مورد نوزادان، بعد از تزریق تمام واکسن‌ های نوزاد، این مراقبت‌ها به عهده والدین است.

·         مراقبت از محل تزریق؛ بهتر است محل تزریق تمیز و خشک بماند. اگر بزرگسال هستید، در صورت وجود درد و تورم، می‌توانید از کمپرس سرد استفاده کنید.

·         نظارت بر علائم؛ نظارت بر علائم عمومی خود و نوزاد بسیاری ضروری است. در صورت بروز تب و درد بسیار شدید یا هرگونه واکنش غیرعادی، سریعاً به پزشک متخصص مراجعه کنید.

بعد از مراقبت‌های اولیه، بزرگسالان می‌توانند به فعالیت‌های روزمره خود ادامه دهند. با‌این‌حال درصورت وجود هرگونه علائم نگران‌کننده، دریافت مشاوره از پزشک متخصص ضروری است.

واکسن کزاز را کجا باید تزریق کرد؟

برای دریافت واکسن کزاز، می‌توانید به مراکز بهداشتی، کلینیک‌ها و بیمارستان‌ها مراجعه کنید. در حالت کلی، معمولاً مردم به منظور دریافت تمام خدمات واکسیناسیون مانند واکسن کزاز کودکان به مراکز بهداشت مراجعه می‌کنند. بعد از دریافت واکسن، نوزاد کمی بی‌قرار است و به مراقبت بیشتری نیاز دارد. فراموش نکنید که عوارض واکسن کزاز خفیف است. از‌این‌رو، در صورت بروز عوارض شدید حتماً به دکتر اطفال در سامانه نوبت اینترنتی دکتردکتر (https://drdr.ir/) مراجعه کنید.

دکتر کودکان وظیفه پیشگیری و درمان بیماری‌های کودکان و ارائه مراقبت‌های پیشگیرانه را بر عهده دارد. این متخصصان در زمینه‌های مختلفی از جمله بررسی‌های دوره‌ای سلامت کودک، مدیریت اختلالات رفتاری و یادگیری، تشخیص و درمان ناهنجاری‌های مادرزادی، اختلالات خواب کودک، واکسیناسیون، ارزیابی وزن و قد کودک و ارائه رفتار درمانی برای کودکان فعالیت می‌کنند.

دکتر متخصص اطفال با انجام معاینات دوره‌ای نوزاد به بررسی مراحل رشد و تکامل او پرداخته و همچنین مشاوره تغذیه‌ای را برای تغذیه سالم و مناسب شیرخواران ارائه می‌دهد. همچنین این پزشکان مسئولیت بررسی و درمان اختلالات رشد، تاخیر رشد، مشکلات مرتبط با بلوغ و حفظ سلامت نوجوانان را نیز بر عهده دارند. مشاوره پزشکی برای کودکان و نوجوانان نیز بخشی از خدماتی است که توسط متخصصان اطفال ارائه می‌شود.

برگرفته از مجله سلامت دکتردکتر(https://drdr.ir/mag/tetanus-vaccine/)